Czy wszyscy jesteśmy teologami? (13.10.2026)

Termin „teologia” (z gr. θεολογία – od i ma długą historię, która ewoluowała od filozofii pogańskiej po nauki chrześcijańskie. Ostatecznie w świecie zachodnim teologia stała się dyscypliną naukową. Z czasem odrzucano prostotę nauki apostolskiej głoszonej po domach, twierdząc, że dogłębne poznanie woli Bożej jest kwestią wykształcenia, a właściwym do tego miejscem – wielkie gmachy uczelni wyższych, na których uprawia się „teologię akademicką”.

Jeżeli ktoś interesuje się teologią – w czym problem? Każdy może mieć przecież różne cele czy zainteresowania. Obserwuję jednak ze zdumieniem, że jako wierzący zostaliśmy przekonani, iż poznawanie Słowa Bożego to po prostu uprawianie teologii. W efekcie można spotkać się z twierdzeniem, że każda osoba wierząca jest teologiem (co najwyżej nieakademickim). Niektórzy utrzymują taki pogląd, w zasadzie nie pozostawiając miejsca na dyskusję. R.C. Sproul, znany kaznodzieja z nurtu reformowanego, stwierdził:

Każdy jest teologiem. Jedynym pytaniem jest: czy jesteś dobrym teologiem, czy złym? Teologia to po prostu to, co myślimy o Bogu, kiedy słyszymy Jego imię.
— R.C. Sproul

Pogląd, że „każdy wierzący jest teologiem”, choć popularny i głęboko zakorzeniony w tradycji kościołów instytucjonalnych, nie ma praktycznie żadnego uzasadnienia biblijnego. Osobiście uważam teologię akademicką uprawianą przez ludzi wierzących za wręcz szkodliwą dla prostoty wiary i wiernej obrony jej fundamentów.

Pierwsi uczniowie odbierali Pismo oraz nauczanie Jezusa i apostołów jako żywe i bezpośrednie Słowo Boże, wymagające odpowiedzi w postaci wiary i posłuszeństwa. Tekst był traktowany przede wszystkim normatywnie, a nie jako przedmiot intelektualnej analizy. Pismo nigdy nie było obiektem naukowych badań ani prywatnych hobby. Poznanie Pisma nie było również kwestią wykształcenia, lecz posłuszeństwa Bogu i prowadzenia przez Ducha Świętego (oświecenia umysłu podczas czytania oraz rozeznawania we wspólnocie).

Efektem odejścia od biblijnego wzorca jest fenomen tworzenia autorytatywnych tekstów dotyczących wiary i pobożności w postaci traktatów teologicznych przez ludzi, którzy w ogóle nie są osobami zbawionymi, a często nawet w żaden sposób wierzącymi! Osobiście w ogóle nie brałbym pod uwagę opinii osób niewierzących, gdyby miało to mieć jakikolwiek wpływ na moje zaufanie do żywego Boga i przekazanego nam przez Niego Słowa. Oczywiście kryterium tego, czy mamy do czynienia z osobą zapieczętowaną Duchem Świętym, w teologii w ogóle nie bierze się pod uwagę.

Apostoł Paweł nakazywał odcinać się od wielu niebezpiecznych nauk. W teologii akademickiej stosuje się debatę i dyskusję, a nie biblijnie rozumiany ostracyzm. W Listach Pawłowych (np. do Galatów, Koryntian czy Tytusa) ostrzeżenia przed „inną ewangelią” lub nakazy unikania pewnych nauczycieli mają charakter niezwykle kategoryczny. Dla Pawła ewangelia nie była jedną z teorii filozoficznych do przedyskutowania, lecz jedyną drogą zbawienia i fundamentem życia wspólnoty (). W nauce narzędziem zwalczania błędnych teorii nie jest ostracyzm czy milczenie, lecz publikacja argumentów. Ostracyzm w świecie akademickim jest traktowany jako porażka dyskursu naukowego. Z tego powodu na amerykańskich uczelniach toczą się niekończące się debaty, czego koronnym przykładem są spory kalwinistów z arminianami.

Nauczanie w biblijnej wspólnocie zawsze było traktowane nie jako zawód, lecz jako dar łaski oraz odpowiedzialność duchowa. Apostoł Paweł w Listach do Koryntian () oraz () wyraźnie wymienia nauczycieli obok apostołów i proroków jako ustanowionych przez Boga w zgromadzeniu. Nauczanie wymagało nie tylko wiedzy, ale przede wszystkim duchowego rozeznania i osobistej dojrzałości. Uprawnienie do nauczania teologii na uniwersytecie zdobywa się natomiast poprzez pracę naukową, napisanie doktoratu, habilitację oraz publikacje. Kluczem jest znajomość metodologii, języków i historii, a nie posłuszeństwo Bogu. W czysto akademickim ujęciu teologiem może być osoba badająca teksty i pojęcia w sposób wyłącznie teoretyczny. Oceniane są jej argumenty, logika i znajomość źródeł, a nie prywatna pobożność, wiara czy życie moralne.

W Biblii głoszenie Ewangelii przedstawione jest jako obwieszczenie skierowane do ludzi niewierzących i nieznających Boga. Nie polegało ono na akademickiej dyskusji ani wymuszaniu przekonań, lecz na prostym, mocnym ogłoszeniu faktu – zmartwychwstania Jezusa Chrystusa – i wezwaniu do nawrócenia. Paweł nie próbował na siłę przekonywać tych, którzy odrzucali to orędzie. Nie wdawał się w jałowe polemiki; będąc w Atenach, po prostu odszedł z Areopagu (). Dociekania, dyskusje i spory odbywały się wyłącznie w kręgu osób wierzących (jak w przypadku sporu w Jerozolimie – () ). Wiara w ujęciu biblijnym jest decyzją i odpowiedzią na Boże wezwanie, a nie wynikiem wygranej lub przegranej debaty logicznej. Stąd w praktyce apostolskiej brak „przymuszania” czy prowadzenia niekończących się sporów z osobami całkowicie zamkniętymi na prawdę.

Nie jestem teologiem akademickim ani nie uważam się za teologa. Nie potrzebuję znajomości setek pozycji literatury dodatkowej ani biegłości w skomplikowanych pojęciach, których definicji próżno szukać w Biblii. Uważam, że wola Boża zawarta jest w natchnionym Słowie Bożym i nie potrzeba do jej zrozumienia niczego więcej poza posłuszeństwem Bogu i jego prowadzeniem. Literatura pozabiblijna czy odkrycia archeologiczne nie powinny stanowić źródła dodatkowego objawienia. Wierzę, że wszelkie informacje historyczne potrzebne do zrozumienia tekstu są zawarte w samej Biblii. Zdecydowanie nie zgadzam się z twierdzeniem, że każda osoba wierząca jest teologiem, a mój szczególny sprzeciw budzi sugestia, że teologami byli Pan Jezus, apostoł Paweł czy apostoł Jan. Teologiczne traktaty znajdują się całkowicie poza obszarem mojego zainteresowania i nie odczuwam z tego powodu żadnej straty. Parafrazując myśl pewnego Żyda: „Ptaków nie interesuje to, co piszą o nich ornitolodzy”. Zatem niech teolodzy dalej piszą, co chcą...